گام به گام با نهج البلاغه1

images-7

پیامبراکرم(ص) فرمود: ای علی! چون مردمان از کثرت عبادت رنج برند، تو در ادراک معقول رنج  بر تا بر همه سبقت گیری. و این‌چنین خطاب را چون جز او بزرگی راست نیامدی که او در میان خلق، چنان بود که معقول در میان محسوس، لاجرم چون با دیدة بصیرت عقل، مدرک اسرار گشت همة حقایق را دریافت (رسالة معراجیه، شیخ‌الرئیس ابوعلی سینا).

  • سخن از علی و نهج‌البلاغه گفتن، آن‌گونه که گوینده را در پیشگاه وصّی پیامبر شرماگین نکند، کاری ناممکن است. زیرا علی تبلور تمام و کمال حق است و کلام او کلامی عِدل و لنگة کلام حق؛ هرجا علی باشد، حق هم همانجا است و او پناهگاه راستین حق و حقیقت است. ابرمردی که وجودش آوردگاه بزرگ‌ترین تجربه‌های الهی، تجلی‌گاه هرآن‌چه در طی قرون و اعصار بر پیامبران الهی نازل گشت؛ چشمه‌سار جاودان علم الهی و جایگاه علم مبذول الهی از ازل تا ابد است، که فرمود: «از من بپرسید که من بر راه‌های آسمان از راه‌های زمین داناترم». او هرگز حتی برای لحظه‌ای غبار شک و تردید در دامان اندیشه‌اش ننشست، کسی‌که همگام با پیامبر در جوار وحی قرار داشت، و نسیم پر جبرئیل امین گوش جانش را نوازش می‌کرد و صدای نالة شیطان ـ‌که شمیم دل‌انگیز وحی الهی دست و پایش را می‌بست و راه هدایت بر بندگان آشکار می‌کرد‌ـ می‌شنید، آن وصّی پیامبر که پس از پیامبر امر ولایت و وصایت امّت را بر دوش کشید، و آن‌که پس از او امر امامت دبر عهدة فرزندانش قرار گرفت و باید تا پایان هستی بار امانت و هدایت الهی بر دوش فردی از خاندان او باشد تا جامعة نبوی و عدالت علوی توسط فردی از خاندان پیامبر تشکیل گردد. اینها همه برای عقل سلیم حجت است که علی را با این‌همه ابعاد و تجلی‌های وجودی هرگز نمی‌توان شناخت و شناساند.
  • بهترین راه دریافت حقایق الهی و شریعت آسمانی بهره‌گیری از کلام خدا و هدایت‌ معصومین علیهم‌السلام است. چنان‌که پیامبراکرم(ص) فرمود: هرکس هدایت را از غیر قرآن بخواهد، خداوند او را گمراه خواهد کرد. امام محمد باقر(ع) نیز می‌فرماید: در شرق و غرب عالم جز آن‌چه ما (اهل‌بیت) آموخته‌باشیم، علم درستی وجود ندارد (حکیمی، 1389: 888).

بزرگان فلسفه و حکمت نیز به این نکته معترفند؛ چنان‌که یعقوب کندی از دانشمندان و فلاسفة بزرگ  اسلامی که به عنوان «فیلسوف عرب» مشهور است، می‌نویسد: دلایل قرآنی به‌دلیل الهی بودنشان، مطمئن‌تر، یقینی‌تر و مقنع‌تر از دلایل فلسفی‌‌ـ‌‌ بشری‌ـ‌اند (همان، 49).

میردامادحسینی نیز می‌نویسد: اخبار و احادیث آل محمد(ص) جامع علوم پوشیده و حکمت‌های عمیق است (همان، 284).

امام خمینی نیز می‌گوید: قرآن به یک عدة معدودی از اولیای خدا و ائمة معصومین علیهم‌السلام تحویل داده شده‌است و به‌وسیلة آن‌ها یک حدودی که قابل فهم است، برای بشر تفسیر شده‌است[1].

دکتر سید حسین نصر[2] در اثر تألیفی خود زیر عنوان «گشتی در گلشن حقیقت»  این نکته را یادآور می‌شود که هیچ‌کس نمی‌تواند وارد گلشن حقیقت شود، مگر اینکه نفسش از انحراف‌ها، اختلال‌ها و پریشانی‌هایی که معلول هبوط است و به‌خصوص از پیامدهای تجددگرایی و سکولاریسم چند سدة گذشته درمان شده باشد[3].

پس می‌توان به این حقیقت رسید که هدایت و تعالی تنها از دامان معصومین و کتاب خدا به دست می‌آید.

  • امام علی(ع) تنها فرد از امامان معصوم است که به خلافت ظاهری رسید و زمام امور مردم را به‌دست گرفت. بنابراین مرحلة برنامه‌ریزی عملی و سیاست‌گذاری حکومتی نیز افزون بر تبیین علوم وحیانی و شریعت، در سیرة ایشان شکل گرفت. آن‌چه از نهج‌البلاغه به‌دست می‌آید، این است که امام در همة ارکان جامعه، سیاست‌های دامن‌گیر علمی و عملی را جاری ساخت که می‌تواند الگویی به‌دست دهد تا ما نیز بر اساس آن و با تحلیل محتوای کلام امام به پی‌ریزی اصول و راهبردهای زندگی فردی و اجتماعی و بنیاد نهادن علوم بر اساس تعالیم الهی دست زنیم.
  • در سایة عنایت و توجه به این ویژگی‌ها انسان‌ها باید از کلام امام علی (و معصومین علیهم‌السلام) بهره جسته و آن‌را چراغ راه خویش قرار دهند. تا در کوره‌راه‌های زندگی راه را گم نکنند. انسان‌ها در پرتو کلام معصوم، وجود خود را با نور هدایت پیوند می‌زنند و در مسیر هدایت قرار می‌گیرند. در فرهنگ اسلامی از این موقعیت تعبیر به هدایت می‌شود که ثمر آن رستگاری و سعادت برای انسان است.

سخن از علی سخن از تاریخ نیست، سخن از روز است، سخن از ابدیّت است سخن از   همیشگی خروشان، شکوفان و پر فروز است (صاحب‌الزمانی، 1348: 330). 


2 برای آگاهی از سخنان بزرگان فلسفه در محدودیت‌های علوم بشری و ارجحیّت به تمام معنای کلام خدا و معصومین به کتاب الهیات الهی الهیات بشری، جلد دوم، نظرها نوشتة محمدرضا حکیمی مراجعه کنید

3 توجه به این نکته ضروری است که دکتر حسین نصر سال‌ها در مهد سکولاریسم و تجددگرایی به‌سر می‌برد. اما تجربه‌های فلسفی او در جستجوی حقیقت بر این اصل قرآنی و اسلامی صحه می‌گذارد.

4 این تعریف تنها در مورد نفس معصوم صادق است. زیرا تنها حضرت معصوم است که وجودش در این جهان از نوع ارسال است نه هبوط؛ نک: کلام جاودانه، محمدرضا حکیمی، شناخت نخست.

0 پاسخ ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
در صورت تمایل از راهنمایی رایگان ما استفاده کنید!!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به معادله امنیتی پاسخ دهید *